Steven Hornstra: onderwijspionier in hart en nieren. Bij de Maastricht UMC+ Academie is hij programmamanager onderwijs. Hier legt hij zich toe op aanvullende competenties voor toekomstige dokters, naast - uiteraard - de puur medisch inhoudelijke. Maar Steven is óók militair. Bij de bestuursstaf van het Ministerie van Defensie ligt zijn focus op gereedstelling van militairen: ze tijdig én op het juiste niveau klaarmaken én -houden voor militaire operaties.
Mensen uit zijn omgeving typeren hem als nieuwsgierig, gedreven, enthousiast én bescheiden. Als iemand die enorm geïnteresseerd is in zowel mensen als strategieën, in beweegredenen én achtergronden, in het verleden én de toekomst, in wetenschap, geopolitiek, filosofie en nog veel meer… En ze zeggen ook dat zijn lat altijd bijzonder hoog ligt.
Al op de middelbare school lonkte de militaire wereld. Na het afronden van de docentenopleiding natuurkunde stapte hij over naar de KMA - de Koninklijke Militaire Academie. Dat hij al vele jaren twee banen heeft en dus bij meerdere werkgevers werkt, vindt hij zelf logisch: “Ik kan en wil niet kiezen. Bovendien vullen de functies elkaar aan.” Typisch Steven ook: niet of/of maar en/en.
Steven: “Promoveren was nooit het echte doel, maar vooral het middel. Ik wilde weten wat we op het gebied van opleiden en trainen bij Defensie kunnen leren van de gezondheidszorg en omgekeerd.”
Zes jaar geleden kwam er nog een ‘en’ bij: een promotieonderzoek met de welluidende titel ‘Bevordering van de competentie van officieren: een veelzijdige studie naar militaire training, academisch onderwijs en op design thinking gebaseerde innovatie in de ontwikkeling van officieren’ dat hij op 30 maart 2026 afrondde. Het resultaat is bepaald geen half werk, alle negen artikelen werden gepubliceerd én vonden gretig aftrek bij Defensie. “Zeer motiverend dus,” aldus majoor en nu dus ook dr. Hornstra.
Vanwege alle actuele geopolitieke ontwikkelingen staat - voor het eerst sinds de Koude Oorlog - ‘Verdedigen eigen grondgebied en beschermen eigen belangen’ weer met stip op één bij Defensie. ‘Vredesmissies’ en ‘Ondersteuning nationale en internationale overheden bij crises’ is verschoven naar prioriteit twee. Het mag duidelijk zijn dat een dergelijke accentverschuiving ook consequenties heeft voor opleiden en trainen. Steven vulde zijn promotieonderzoek dan ook halverwege aan en het resultaat blijkt bijzonder actueel. Steven: “De studies laten zien hoe officiersonderwijs verder kan worden verbeterd. Het proefschrift illustreert vanuit onderwijskundig perspectief het motto ’Wie vrede wil, bereidt zich voor op oorlog’. Hoe beter je immers bent voorbereid op oorlog, hoe minder aantrekkelijk het is voor mogelijke tegenstanders om een oorlog te starten. Misschien draagt mijn proefschrift er een klein beetje aan bij, dat we oorlog in Europa kunnen voorkomen. Hopelijk vormt dat wel de belangrijkste impact van het proefschrift.”
Steven promoveerde aan de Universiteit Maastricht, bij School of Health Professions Education (SHE). Dat lijkt op het eerste gezicht misschien een vreemde eend in de bijt, maar elk onderdeel van dit proefschrift heeft een directe link met medisch onderwijs. Steven verkent immers welke onderwijsmethoden uit het medische werkveld - in aangepaste vorm - interessant kunnen zijn voor het opleiden van militairen en uiteraard vice versa. Hij legt uit dat er grote overeenkomsten zijn tussen de medische en militaire wereld: een sterke hiërarchie, zeer protocollair werken én reële kansen op een hoog afbreukrisico. Plus: “Als het er écht op aankomt, maken kwaliteiten als flexibiliteit, creativiteit en daadkracht voor zowel artsen als voor militairen het verschil.”
Promotor Walther van Mook, internist-intensivist, directeur Medische Vervolgopleidingen bij het Maastricht UMC+ en professor bij SHE: “Overstijgende promoties - zoals hier gezondheidszorg/defensie - doen we veel te weinig. Jammer, want het is bijzonder interessant.” Steven: “Leren van en met elkaar is immers het slimste wat je kunt doen. Vergeet niet: iets wat vanzelfsprekend is in het ene domein, kan in een andere sector misschien wel revolutionair zijn.”